Poziomy WCAG A, AA i AAA — czym się różnią i co oznaczają w praktyce?

WCAG, czyli Web Content Accessibility Guidelines, to międzynarodowy standard dostępności cyfrowej. Określa, jak projektować i tworzyć strony internetowe, aplikacje oraz treści cyfrowe, aby mogły z nich korzystać osoby o różnych potrzebach, w tym osoby z niepełnosprawnościami.

Jednym z najczęstszych pytań przy dostępności cyfrowej jest pytanie o poziomy WCAG: A, AA i AAA. Co właściwie oznaczają? Czy poziom A wystarczy? Czy poziom AA jest obowiązkowy? Czy każda strona powinna spełniać poziom AAA?

Najprościej można to wyjaśnić tak:

poziom A to podstawowe wymagania dostępności,
poziom AA to standard najczęściej wymagany w praktyce,
poziom AAA to poziom najwyższy, bardzo wymagający i nie zawsze możliwy do spełnienia dla całego serwisu.

Poziomy WCAG nie są oceną jakości strony w stylu „słaba, dobra, idealna”. To sposób uporządkowania wymagań według ich znaczenia, wpływu na użytkownika i trudności wdrożenia.

Co oznaczają poziomy WCAG?

WCAG dzieli kryteria sukcesu na trzy poziomy zgodności: A, AA i AAA. Poziom A jest najniższy, poziom AA pośredni, a poziom AAA najwyższy. W praktyce oznacza to, że im wyższy poziom, tym więcej kryteriów trzeba spełnić i tym bardziej rygorystyczne są wymagania.

Poziomy działają narastająco.

Jeżeli strona ma spełniać poziom A, musi spełnić kryteria poziomu A.

Jeżeli strona ma spełniać poziom AA, musi spełnić kryteria poziomu A oraz AA.

Jeżeli strona ma spełniać poziom AAA, musi spełnić kryteria poziomu A, AA oraz AAA.

To ważne, ponieważ nie można spełnić samego poziomu AA bez spełnienia poziomu A. Poziom AA nie zastępuje poziomu A, tylko go rozszerza. Podobnie poziom AAA nie zastępuje poziomu AA, tylko dodaje kolejne, bardziej wymagające kryteria.

Poziom A — podstawowy poziom dostępności

Poziom A to absolutna podstawa dostępności cyfrowej. Obejmuje wymagania, których niespełnienie bardzo często powoduje poważne bariery dla użytkowników.

Strona, która nie spełnia poziomu A, może być częściowo lub całkowicie niedostępna dla osób korzystających z klawiatury, czytników ekranu, alternatywnych metod obsługi albo technologii wspomagających.

Przykłady wymagań poziomu A:

grafiki powinny mieć alternatywę tekstową, jeżeli niosą informację,
strona powinna być obsługiwana klawiaturą,
użytkownik nie powinien zostać uwięziony w pułapce klawiaturowej,
formularze powinny mieć prawidłowe etykiety,
nagrania audio i wideo powinny mieć wymagane alternatywy,
elementy interfejsu powinny mieć poprawną nazwę, rolę i wartość,
treść nie może migać w sposób niebezpieczny dla użytkowników.

Poziom A odpowiada więc na pytanie: czy użytkownik w ogóle może dostać się do treści i podstawowych funkcji strony?

Przykład poziomu A: obrazek bez opisu alternatywnego

Wyobraźmy sobie stronę urzędu, na której znajduje się grafika z informacją: „Termin składania wniosków: 30 września”.

Jeżeli ta informacja znajduje się wyłącznie na obrazku, a obrazek nie ma opisu alternatywnego, osoba korzystająca z czytnika ekranu może jej nie otrzymać. Dla takiego użytkownika ważna informacja może być całkowicie niedostępna.

To jest typowy problem poziomu A. Brak alternatywy tekstowej może całkowicie odciąć użytkownika od istotnej treści.

Jeszcze lepsze rozwiązanie: nie umieszczać ważnych informacji wyłącznie na grafice. Kluczowe komunikaty powinny być dostępne jako zwykły tekst HTML na stronie.

Poziom AA — praktyczny standard dostępności

Poziom AA jest najważniejszy z punktu widzenia większości właścicieli stron internetowych. To poziom, który najczęściej pojawia się w audytach WCAG, zapytaniach ofertowych, umowach, wymaganiach projektowych i dokumentacji dla instytucji publicznych.

Poziom AA nie oznacza perfekcji, ale oznacza rozsądny, praktyczny i szeroko stosowany standard dostępności cyfrowej.

Przykłady wymagań poziomu AA:

tekst musi mieć odpowiedni kontrast względem tła,
strona powinna działać poprawnie przy powiększeniu i zmianie układu,
widoczny powinien być fokus klawiatury,
nagłówki i etykiety powinny opisywać temat lub cel,
błędy w formularzach powinny być jasno wskazane,
elementy z fokusem nie powinny być zasłaniane przez inne treści,
przyciski i linki powinny mieć odpowiedni rozmiar albo odpowiedni odstęp.

Poziom AA odpowiada więc na pytanie: czy strona jest nie tylko dostępna w podstawowym zakresie, ale też realnie wygodna, czytelna i przewidywalna dla użytkowników?

Przykład poziomu AA: kontrast 4,5:1

Jednym z najbardziej oczywistych przykładów poziomu AA jest kontrast tekstu względem tła.

Dla zwykłego tekstu poziom AA wymaga kontrastu co najmniej 4,5:1. Oznacza to, że tekst powinien być wystarczająco czytelny dla wielu użytkowników, w tym dla osób słabowidzących.

Bardzo częsty problem to jasnoszary tekst na białym tle. Nie chodzi o to, aby każda strona była czarno-biała. Chodzi o to, aby tekst był realnie czytelny.

Dla dużego tekstu wymaganie na poziomie AA jest niższe i wynosi 3:1. Wynika to z tego, że duże litery są łatwiejsze do odczytania niż mały tekst akapitowy.

Poziom AAA — najwyższy poziom dostępności

Poziom AAA to najwyższy poziom WCAG. Obejmuje najbardziej rygorystyczne wymagania. Jest bardzo wartościowy, ale w praktyce nie zawsze możliwy do spełnienia dla całego serwisu.

Niektóre kryteria AAA mogą być trudne albo nierealne dla określonych typów treści. Przykładowo serwis informacyjny, portal z dużą liczbą artykułów, archiwalnymi dokumentami, multimediami i treściami zewnętrznymi może mieć problem z pełnym spełnieniem AAA dla każdej podstrony.

Dlatego poziom AAA zwykle traktuje się jako kierunek doskonalenia, a nie standard wymagany dla całej strony. W praktyce wiele organizacji wdraża wybrane kryteria AAA tam, gdzie jest to możliwe i uzasadnione.

Przykłady wymagań poziomu AAA:

jeszcze wyższy kontrast tekstu,
bardziej rygorystyczne wymagania dotyczące widoczności i wyglądu fokusu,
tłumaczenie na język migowy dla nagrań,
bardziej rozbudowane alternatywy dla multimediów,
dodatkowe mechanizmy pomocy,
bardzo czytelny i zrozumiały język.

Poziom AAA odpowiada więc na pytanie: czy możemy zrobić jeszcze więcej niż standardowo wymagane minimum i znacząco podnieść komfort korzystania ze strony?

Przykład poziomu AAA: kontrast 7:1

Najprostszym przykładem różnicy między poziomem AA i AAA jest kontrast tekstu.

Na poziomie AA zwykły tekst powinien mieć kontrast co najmniej 4,5:1.

Na poziomie AAA wymaganie jest wyższe. Zwykły tekst powinien mieć kontrast co najmniej 7:1.

To bardzo czytelnie pokazuje różnicę między poziomami:

AA zapewnia praktyczny standard dostępności,
AAA podnosi wymagania i zapewnia jeszcze lepszą czytelność.

Przykład:

Jasnoszary tekst na białym tle może nie spełniać nawet poziomu AA. Ciemniejszy tekst na jasnym tle może spełnić poziom AA. Jeszcze mocniejszy kontrast może spełnić poziom AAA.

W praktyce różnica wygląda tak:

AA dla zwykłego tekstu: minimum 4,5:1
AAA dla zwykłego tekstu: minimum 7:1

Dla dużego tekstu wartości są inne:

AA dla dużego tekstu: minimum 3:1
AAA dla dużego tekstu: minimum 4,5:1

To jeden z najlepszych przykładów do tłumaczenia klientom różnicy między poziomami WCAG. Każdy rozumie, że tekst może być mniej lub bardziej czytelny. Poziom AAA po prostu wymaga większego zapasu czytelności.

Czy poziom AAA jest obowiązkowy?

Najczęściej nie.

W praktyce najczęściej wymaganym poziomem jest WCAG na poziomie AA. To właśnie ten poziom jest zwykle wskazywany w audytach, dokumentacjach projektowych i wymaganiach dla stron internetowych instytucji publicznych.

Poziom AAA nie jest zwykle traktowany jako obowiązkowy standard dla całego serwisu, ponieważ nie zawsze da się spełnić wszystkie kryteria AAA dla wszystkich typów treści.

To nie oznacza, że AAA nie ma sensu. Ma sens, ale jako dodatkowy poziom jakości. Można wdrażać wybrane kryteria AAA, szczególnie tam, gdzie są realnie potrzebne użytkownikom.

Przykład: instytucja publiczna nie musi deklarować zgodności całego serwisu z AAA, ale może zdecydować, że kluczowe instrukcje, formularze i informacje dla mieszkańców będą przygotowywane bardzo czytelnie, z wysokim kontrastem i dodatkowymi materiałami pomocniczymi.

Poziom A, AA i AAA — porównanie w praktyce

Poziom	Co oznacza	Prosty przykład	Znaczenie praktyczne
A	Podstawowa dostępność	Obrazek informacyjny ma opis alternatywny, a strona działa klawiaturą	Bez tego część osób może w ogóle nie skorzystać ze strony
AA	Standard praktyczny i najczęściej wymagany	Zwykły tekst ma kontrast minimum 4,5:1, fokus jest widoczny, formularze są czytelne	Najważniejszy poziom dla większości stron i audytów
AAA	Najwyższy poziom dostępności	Zwykły tekst ma kontrast minimum 7:1, treści są jeszcze łatwiejsze w odbiorze	Dobry kierunek rozwoju, ale nie zawsze możliwy dla całego serwisu

Jak poziomy WCAG łączą się z WCAG 2.1 i WCAG 2.2?

Poziomy A, AA i AAA występują zarówno w WCAG 2.1, jak i WCAG 2.2. To nie są osobne systemy oceny.

Różnica polega na tym, że WCAG 2.2 dodaje nowe kryteria sukcesu do istniejącej struktury poziomów.

Innymi słowy:

WCAG 2.1 ma kryteria na poziomach A, AA i AAA,
WCAG 2.2 również ma kryteria na poziomach A, AA i AAA,
WCAG 2.2 zachowuje większość wcześniejszych kryteriów,
WCAG 2.2 dodaje nowe wymagania,
WCAG 2.2 usuwa kryterium 4.1.1 Parsowanie jako przestarzałe.

WCAG 2.2 nie zmienia więc samej idei poziomów A, AA i AAA. Zmienia zakres wymagań, które trzeba sprawdzić, jeżeli chcemy mówić o zgodności z aktualną wersją standardu.

Ta sama wersja WCAG, różny poziom zgodności

Można mieć dwie strony oceniane według tej samej wersji standardu, ale na różnych poziomach.

Przykład:

Pierwsza strona jest sprawdzona według WCAG 2.2 A. Oznacza to, że spełnia podstawowe kryteria, ale może nadal mieć problemy z kontrastem, widocznością fokusu, wielkością celów kliknięcia lub innymi wymaganiami poziomu AA.

Druga strona jest sprawdzona według WCAG 2.2 AA. Oznacza to, że musi spełnić zarówno kryteria poziomu A, jak i poziomu AA.

Trzecia strona może wdrażać wybrane kryteria AAA, na przykład wyższy kontrast tekstu, prostszy język lub dodatkowe ułatwienia w multimediach, ale bez deklarowania pełnej zgodności całego serwisu z AAA.

Dlatego zawsze trzeba podawać jednocześnie wersję i poziom, na przykład:

WCAG 2.1 AA
WCAG 2.2 AA
WCAG 2.2 AAA

Samo hasło „zgodne z WCAG” jest zbyt ogólne.

Czy można powiedzieć, że strona jest „zgodna z WCAG”, bez podania poziomu?

Nie powinno się tak robić.

Samo stwierdzenie „strona jest zgodna z WCAG” jest nieprecyzyjne. Zawsze należy wskazać:

wersję standardu, na przykład WCAG 2.1 albo WCAG 2.2,
poziom zgodności, na przykład A, AA albo AAA,
zakres badania, czyli jakie strony, widoki, dokumenty lub procesy były sprawdzane.

Poprawne sformułowanie może brzmieć: „Strona została przebadana pod kątem zgodności z WCAG 2.2 na poziomie AA.”

Jeszcze lepiej: „Audyt obejmował wybrane podstrony, formularz kontaktowy, wyszukiwarkę, widok mobilny oraz obsługę klawiaturą w zakresie kryteriów WCAG 2.2 na poziomie A i AA.”

Takie sformułowanie jest dużo bardziej profesjonalne niż ogólne „zgodne z WCAG”.

Który poziom WCAG wybrać dla strony internetowej?

W większości przypadków właściwym celem jest WCAG 2.2 na poziomie AA.

To rozsądny, praktyczny i najczęściej stosowany poziom. Obejmuje podstawowe bariery z poziomu A oraz ważne wymagania jakościowe z poziomu AA.

Poziom A jest zbyt niski jako docelowy standard dla profesjonalnej strony. Może być traktowany jako absolutne minimum, ale nie powinien być końcem pracy nad dostępnością.

Poziom AAA jest bardzo dobrym kierunkiem rozwoju, ale najczęściej nie powinien być deklarowany jako obowiązkowy dla całego serwisu. Lepiej wdrażać wybrane wymagania AAA tam, gdzie przynoszą największą wartość.

Jak to wygląda przy audycie WCAG?

Przy audycie dostępności cyfrowej należy jasno określić wersję i poziom standardu.

Przykłady:

audyt WCAG 2.1 AA,
audyt WCAG 2.2 AA,
audyt uzupełniający z WCAG 2.1 AA do WCAG 2.2 AA,
analiza wybranych kryteriów AAA,
audyt dostępności dokumentów PDF zgodnie z wymaganiami WCAG.

W praktyce najczęściej audytuje się strony według poziomu AA. Oznacza to sprawdzenie kryteriów A oraz AA dla wybranej wersji standardu.

Jeżeli audyt dotyczy WCAG 2.2 AA, trzeba uwzględnić nowe kryteria tej wersji, szczególnie:

fokus niezasłonięty,
rozmiar celu,
ruchy przeciągania,
spójną pomoc,
nadmiarowe wprowadzanie danych,
dostępne uwierzytelnianie.

Najczęstsze błędne rozumienie poziomów WCAG

Pierwszy błąd to myślenie, że A, AA i AAA oznaczają ocenę jakości jak w szkole. To nie jest tak, że A jest „najlepsze”, a AAA „najgorsze”. W WCAG jest odwrotnie: A to poziom podstawowy, AA to poziom wyższy, a AAA to poziom najwyższy.

Drugi błąd to traktowanie poziomu AAA jako obowiązkowego dla każdej strony. W praktyce najczęściej celem jest AA, a AAA stosuje się wybiórczo tam, gdzie jest to uzasadnione.

Trzeci błąd to deklarowanie zgodności bez podania wersji WCAG. WCAG 2.1 AA i WCAG 2.2 AA to nie to samo, ponieważ WCAG 2.2 dodaje nowe kryteria.

Czwarty błąd to założenie, że jeżeli strona spełnia AA, to nie trzeba już robić nic więcej. Dostępność cyfrowa nie jest jednorazowym certyfikatem. Strona zmienia się wraz z nowymi treściami, dokumentami, modułami, aktualizacjami i formularzami.

Poziomy WCAG A, AA i AAA pomagają określić zakres wymagań dostępności cyfrowej.

Poziom A to podstawowe wymagania. Bez nich część użytkowników może w ogóle nie mieć dostępu do treści lub funkcji strony.

Poziom AA to najważniejszy poziom praktyczny. To właśnie on jest najczęściej wymagany przy audytach, wdrożeniach, zamówieniach i profesjonalnych stronach internetowych. Jednym z najbardziej zrozumiałych przykładów poziomu AA jest kontrast tekstu minimum 4,5:1 dla zwykłego tekstu.

Poziom AAA to najwyższy poziom dostępności. Jest wartościowy, ale nie zawsze możliwy do pełnego spełnienia dla całego serwisu. Dobrym przykładem różnicy względem AA jest kontrast tekstu minimum 7:1 dla zwykłego tekstu.

W kontekście WCAG 2.1 i WCAG 2.2 najważniejsze jest to, że poziomy A, AA i AAA pozostają takie same jako struktura oceny, ale WCAG 2.2 dodaje nowe kryteria do tych poziomów. Dlatego strona zgodna z WCAG 2.1 AA powinna zostać dodatkowo sprawdzona, zanim zostanie uznana za zgodną z WCAG 2.2 AA.